DOĞAL GAZ PİYASASI KANUNU
(ELEKTRİK PİYASASI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK
YAPILMASI
VE DOĞAL GAZ PİYASASI HAKKINDA KANUN)
Kanun No. :
4646
Kabul Tarihi :
18/4/2001
Yayım Tarihi :
2/5/2001 tarih ve 24390 Sayılı Resmi Gazete
BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Tanımlar ve Yetki
Amaç
Madde 1.–
Bu Kanunun amacı; doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar
çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına
sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü,
istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada
bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır.
Kapsam
Madde 2.-
Bu Kanun; doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması, pazarlanması,
ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlere ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin
hak ve yükümlülüklerini kapsar.
Tanımlar
Madde 3.–
Bu Kanunun uygulanmasında;
1) Bakanlık
: Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığını,
2) Bakan :
Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanını,
3) BOTAŞ :
Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketini,
4) Kurum :
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
5) Kurul :
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunu,
6) Tüzel kişi
(şirket) : Bu Kanun hükümleri uyarınca doğal gazın üretimi, iletimi,
dağıtımı, toptan satışı, ithali, ihracı, ticareti ve depolanması fonksiyonlarını
yürütmek üzere kurulmuş özel veya kamu hukuku tüzel kişisini,
7) Doğal gaz
: Yerden çıkarılan veya çıkarılabilen gaz halindeki doğal hidrokarbonlar ile bu
gazların piyasaya sunulmak üzere çeşitli yöntemlerle sıvılaştırılmış,
basınçlandırılmış veya fiziksel işlemlere tabi tutulmuş (Sıvılaştırılmış Petrol
Gazı -LPG hariç) diğer hallerini,
8) Üretim :
Doğal gazın 7.3.1954 tarihli ve 6326 sayılı Petrol Kanunu kapsamında Türkiye'de
yer altında bulunan yataklarından yer üstüne çıkarılmasını, temizlenmesini ve
arıtılmasını, toplama hatlarıyla iletim hatlarına kadar taşınmasını,
9) Üretim şirketi
(işletmeci) : Türkiye'de üretim faaliyetini gerçekleştiren tüzel kişiyi,
10) İletim :
Üretime mahsus toplama hatları ve dağıtım şebekeleri haricindeki gaz boru hattı
şebekesi veya sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşıma vasıtalarıyla
gerçekleştirilen doğal gaz naklini,
11) İletim şirketi
: İletim faaliyetlerini gerçekleştiren tüzel kişiyi,
12) Dağıtım
: Doğal gazın müşterilere teslim edilmek üzere mahalli gaz boru hattı şebekesi
ile naklini ve perakende satışını,
13) Şehir :
Belediye veya büyükşehir belediye sınırları içerisinde kalan imarlı alanlar
bütününü,
14) Dağıtım
şirketi : Belirlenen bir şehirde doğal gazın dağıtımı ve mahalli gaz boru
hattı şebekesi ile nakli faaliyetlerini yapmaya yetkili kılınan tüzel kişiyi,
15) Toptan satış
: Doğal gazın dağıtım şirketlerine ve serbest tüketicilere yapılan satışını,
16) Toptan satış
şirketi : Sistem içinde veya dışında, iletim veya dağıtım faaliyeti
yapmaksızın, doğal gazın toptan satış faaliyeti ile iştigal eden tüzel kişiyi,
17) Serbest
tüketici : Yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım
şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma
serbestisine sahip gerçek veya tüzel kişiyi,
18) Serbest
olmayan tüketici (abone) : Doğal gazı kendi kullanımı için dağıtım
şirketlerinden almak zorunda olan gerçek veya tüzel kişiyi,
19) Depolama :
Günlük ve mevsimlik değişiklikleri karşılamak ve doğal gaz temininin azalması
veya durması ile meydana gelen doğal gaz açığını gidermek amacıyla doğal gazın,
sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) veya gaz olarak depolanmasını,
20) Depolama
şirketi : Doğal gazın depolama faaliyetini gerçekleştirmek üzere
yetkilendirilen tüzel kişiyi,
21)
Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesisi : Doğal gazın sıvı olarak taşınması
ve depolanması amacıyla sıvılaştırılması, boşaltılması, depolanması ve tekrar
gaz haline getirilmesi için kullanılan tesisleri,
22) Depolama
tesisi : Üretimde yararlanılan tesisler hariç olmak üzere, bir tüzel kişinin
mülkiyet veya işletmesinde bulunan ve doğal gazı, LNG veya gaz olarak depolamaya
mahsus tesisi,
23) Sistem :
Doğal gazın üretimi, iletimi, depolanması ve dağıtımı işlevlerini yerine
getirmek üzere kurulan tesis ve teçhizatı,
24) Sistem
kullanıcısı : Sistemden gaz alan veya sisteme gaz temin eden veya sistem
üzerinden transit gaz geçişi yapan gerçek veya tüzel kişiyi,
25) Bağlantılı
sistem : Birbirleriyle karşılıklı bağlanmış ve bütün oluşturan sistemi,
26) Dolaysız hat
: Bir serbest tüketiciyi bağlantılı sistem oluşturacak şekilde besleyen doğal
gaz boru hattını, doğal gazın şehirler arasında ve özel vasıtalarla taşınmasını,
iletim şebekelerinin ulaşamadığı yerlerde basıncının düşürülerek satılmasını,
27) Mahallî gaz
boru hattı : Şehir içi doğal gaz dağıtımı yapacak olan dağıtım şirketinin
inşa edip işleteceği tüm dağıtım hatlarını,
28) Dağıtım
şebekesi : Bir dağıtım şirketinin belirlenmiş bölgesinde, işlettiği doğal
gaz dağıtım tesislerini ve boru hatlarını,
29) Dikey
bütünleşmiş tüzel kişi : Doğal gazın üretim, iletim, dağıtım, ithalat,
ihracat, depolama veya satış faaliyetlerinden iki veya daha fazlasını
gerçekleştiren tüzel kişiyi,
30) Teslim
sözleşmesi : Sistem kullanıcıları veya onların adına hareket edenlerle
iletim şirketleri arasında veya depolama şirketi ve iletim şirketleri arasında
veya iletim şirketlerinin kendi aralarında doğal gazın devir teslimi için
yapılan sözleşmeyi,
31) Taşıma
sözleşmesi : Sistem kullanıcıları ile iletim şirketleri arasında doğal gazın
taşınması amacıyla yapılan sözleşmeyi,
32) İthalatçı
şirket : Doğal gazın toptan satış şirketlerine, serbest tüketicilere veya
ihracatçı şirketlere satışı veya yurt dışına doğrudan satışı amacıyla yurt
dışından LNG veya gaz formunda doğal gaz temin edilmesi faaliyetlerini
gerçekleştiren tüzel kişiyi,
33) Ulusal iletim
şebekesi : Ulusal iletim sisteminin bir parçası olan yüksek basınçlı boru
hatlarını,
34) Ulusal iletim
sistemi : Doğal gazın ülke çapında iletimini sağlayan ulusal iletim şebekesi
ile dağıtım, depolama, sıvılaştırma, sıvılaştırılmış gazın gazlaştırılması ve
benzeri diğer iletim tesislerinden oluşan sistemi,
35) İhracatçı
şirket : Üretim şirketi ve toptan satış şirketlerinden veya ithalatçı
şirketlerden satın aldığı gazı yurt dışına pazarlayan tüzel kişiyi,
36) Piyasa
faaliyeti : Doğal gazın iletim, dağıtım, toptan satış, ithalat, ihracat ve
LNG tesislerinde sıvı olarak veya yer altı ve yer üstü tesislerinde gaz veya
sıkıştırılmış gaz olarak depolanması dahil olmak üzere alımı, satımı veya hizmet
ve ticari faaliyetleri ile bu faaliyetlere ilişkin işlemlerden oluşan faaliyeti,
37) Tarife :
Doğal gazın iletimi, dağıtımı, LNG veya gaz olarak depolanması ve satışı ile
bunlara dair hizmetlere ilişkin fiyat, hüküm ve şartları içeren düzenlemeleri,
38) Lisans :
Tüzel kişilere piyasa faaliyetinde bulunabilmeleri için bu Kanun uyarınca Kurul
tarafından her bir piyasa faaliyeti için verilen izin belgesini,
39) Sertifika
: Doğal gaz faaliyeti yapan tüzel kişilerin sistemde yer alacak tesislerinin
tasarımı, yapımı, revizyonu, bakımı, onarımı, kontrolü, müşavirliği ve benzeri
hizmetlerde bulunacak gerçek ve tüzel kişilerin yeterliliğini gösteren ve Kurul
tarafından verilen izni,
40) Kullanıcı
birliği : Mülkiyetindeki dağıtım şebekesiyle üyelerinin doğal gaz ihtiyacını
karşılayan organize sanayi bölgelerini ve kooperatiflerini,
41) Sıkıştırılmış
doğal gaz : Doğal gazın basınçlandırılmış halini,
42) Yatay
bütünleşmiş tüzel kişi : Doğal gazın üretim, iletim, dağıtım, ithalat,
ihracat, depolama veya satış faaliyetlerinden en az birini gerçekleştiren ve
aynı zamanda doğal gaz sektörüne dahil olmayan başka bir faaliyeti
gerçekleştiren tüzel kişiyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Doğal Gaz Piyasası
Faaliyetleri, Yapım ve Hizmet Faaliyetleri , Lisans ve Sertifikaların Genel
Esasları
Doğal gaz piyasa
faaliyetleri
Madde 4.–
1) Bu Kanuna göre doğal gaz piyasa faaliyetlerinde bulunacak tüzel
kişilerin gerekli lisansları almaları şarttır.
2)
Doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilerin lisans almak için
Kuruma yapacakları başvuruya, başvuru yapıldığı tarihten itibaren, en fazla
altmış gün içerisinde Kurum tarafından cevap verilir. Lisans başvuru talebi
Kurul tarafından reddedildiği takdirde, reddetme kararı başvuru sahibine
gerekçesi ile birlikte bildirilir.
3)
Piyasada faaliyet gösterecek özel hukuk tüzel kişilerinin 29.6.1956 tarihli ve
6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri doğrultusunda anonim şirket veya
limitet şirket olarak kurulmaları halinde, hisselerin tamamının nama yazılı
olması şarttır. Bu şirketlerin sermayeleri ile ana sözleşmelerinde bulunması
gereken diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir.
4)
Doğal gaz piyasa faaliyetleri şunlardır:
a)
İthalat:Doğal gazın ithalat yoluyla temin edilmesi ithalat lisansına göre
yapılır.
İthalat lisansı almak
için başvuran tüzel kişilerde;
1)
İthalat yapacak teknik ve ekonomik güce sahip olunması,
2)
İthal edilecek doğal gazın kaynağı, rezervleri, üretim tesisleri ve iletim
sistemi hakkında kesin bilgi ve garantinin bulunması,
3)
Her sene ithal edilecek doğal gazın yüzde onu kadar bir miktarı beş yıl
içerisinde ulusal topraklarda depolama imkanına sahip olunması hususunda
depolama faaliyeti yapacak tüzel kişilerden Kurumca belirlenen taahhüt ve
garantilerin alınması,
4)
Ulusal iletim sisteminin gelişmesine ve güvenliğine katkıda bulunabilme
yeterliliğine sahip olması, bu amaçla sistemin gelişmesini gerçekleştirecek
tüzel kişilerin yatırımlarına ekonomik destek sağlayabilmesi,
şartları aranır.
İthalatçı şirketler,
yapacakları her ithalat bağlantısı için ayrı ayrı lisans almak zorundadır.
İthalatçı şirketler, ithalat sözleşmelerinde yer alan sözleşme sürelerini, süre
uzatımlarını, öngörülen yıllık ve mevsimlik ithalat miktarlarını ve bu
miktarlardaki değişiklikler ile sözleşmelerde veya temditlerinde yer alan ve
sistemin güvenliğini ilgilendiren yükümlülükleri Kuruma bildirmek zorundadır.
İthalatçı şirketler,
ithal yoluyla temin ettikleri doğal gazı yurt içinde toptan satış şirketlerine
veya ihracatçı şirketlere, satış sözleşmesi ile devredebilecekleri gibi serbest
tüketicilere ve ihracat lisansı almak kaydıyla yurt dışına da pazarlayabilir.
Ancak, ihracatçı şirketlere yapılan devir, ithalatçı şirketin lisans
kapsamındaki taahhütlerini ortadan kaldırmaz.
Herhangi bir
ithalatçı şirketin, ithal yoluyla temin ettiği yıllık doğal gaz miktarı, Kurumca
belirlenecek cari yıla ait ulusal gaz tüketim tahmininin yüzde yirmisini aşamaz.
İthalatçı şirket,
yapmış olduğu bütün sözleşmelere ait Kurumun talep ettiği bilgi ve belgeleri
vermek zorundadır.
b)
Üretim: Doğal gaz arama ve üretim faaliyetleri 6326 sayılı Petrol Kanununa göre
yapılır. Arama ve işletme ruhsatları Petrol İşleri Genel Müdürlüğü tarafından
verilir. Üretim faaliyeti, piyasa faaliyetinden sayılmaz.
Üretim şirketleri, ürettikleri
gazı toptan satış lisansı almak kaydıyla toptan satış şirketlerine, ithalatçı
şirketlere, dağıtım şirketlerine veya serbest tüketicilere pazarlayabilir.
Üretici şirketler bu satış miktarının Kurumca cari yıla ilişkin olarak
belirlenecek ulusal tüketim tahmininin yüzde yirmisini geçmemek kaydıyla
doğrudan serbest tüketicilere, geri kalan doğal gazı ise, ithalatçı şirketler,
dağıtım şirketleri veya toptan satış şirketleri vasıtasıyla piyasaya sunabilir.
Üretim şirketleri, ihracatçı lisansı almak kaydıyla ürettiği gazı ihraç
edebilir.
Üretim şirketlerinin satış ve
ihracat lisansı almak için (e) ve (f) bentlerinde yer alan lisans koşullarını
taşımaları zorunludur.
Üretilen doğal gaz, iletim
şirketleri ile yapılacak taşıma ve teslim sözleşmelerine göre taşıttırılır.
Üretim merkezinin bağlantılı sisteme uzak olması halinde, üretilen gazın
bağlantılı sistem oluşturma şartı aranmaksızın dolaysız hat ile iletilmesi ve
serbest tüketicilere satışı üretim şirketlerince yapılabilir. Ancak, bu husus,
Kurulun ekonomik ve teknik şartları göz önünde bulundurarak vereceği karara
bağlıdır. Ayrıca, üretim şirketleri ürettiği doğal gazın üretim kapasitesinin 8
inci maddenin (a) fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen miktardan az
olması durumunda, üretilen doğal gazı, şehir içi dağıtım faaliyeti yapmaksızın
diğer tüketicilere satabilir. Üretim şirketlerinin iletim ve depolama ile ilgili
mevcut tesislerdeki hakları saklıdır. Bu hakkın kullanılması (c) ve (d)
bentlerindeki hükümlere tabidir.
Üretim şirketleri, tarifeler,
teslim kuralları, gaz kalitesi, gaz arzı, mevsimsel değişiklikler gibi
hususlarda Kurumun yapacağı düzenlemelere uymakla yükümlüdür.
c)
İletim: İletim faaliyetini gerçekleştirecek olan tüzel kişiler, aşağıdaki
hususlara uymakla yükümlüdür.
1)
İletim şirketleri sistemin uygun olması halinde, Kurum tarafından tespit edilen
kriterler çerçevesinde, sisteme bağlanmak isteyen kullanıcıları on iki ay
içerisinde en uygun şebekeye bağlamakla yükümlüdür.
2)
Sisteme giriş talebini iletim şirketinin reddetmesi halinde kullanıcı, Kurumu bu
durumdan haberdar edebilir. İletim şirketinin, şebeke işleyişi ile ilgili
yönetmeliği ihlal ettiğinin Kurumca tespit edilmesi durumunda, iletim şirketi
kullanıcının sisteme giriş bağlantısını Kurulun vereceği karara göre yapar.
3)
Kurum, kullanıcıların sisteme girişi ile ilgili taleplerini inceleyerek, iletim
faaliyetlerinin aksamamasına, bu Kanunda belirtilen hususları göz önüne alarak,
sistemin işleyişine engel olunmamasına azami dikkati gösterir.
4)
İletim şirketleri, iletim faaliyetleri yapan diğer iletim şirketleri ile güvenli
ve verimli bir işletim amacıyla eşgüdümlü çalışma yapabilmeleri için
birbirlerine Kurumca belirlenen tüm teknik bilgileri vermek zorundadır.
5)
İletim şirketleri, doğal gazın akışı ve sistemin işlemesi için gerekli ayarlama
ve diğer her türlü hizmetlerin yerine getirilmesi hususunda kendilerinin sahip
olduğu kısımdan sorumludur. Ayrıca, iletim şirketleri kendi sorumlu olduğu
hatlarda, gaz iletiminin güvenli bir biçimde, verimli ve en az maliyet ile
gerçekleştirilmesine yönelik her türlü tedbiri almaya ve bu Kanunda öngörülen
diğer hususları yerine getirmeye mecburdur.
6)
İletim şirketlerinin faaliyete geçebilmesi için, Kuruldan lisans almaları
zorunludur. Sistemin işleyişini ihlal eden iletim şirketlerine, bu Kanunda
belirtilen cezalar tatbik edilir.
7)
İletim şirketleri ithalatçı şirket, toptan satış şirketi, üretim şirketi ve
ihracatçı şirketler ile taşıma sözleşmesi yapar. İletim şirketleri ayrıca,
üretim şirketi, serbest tüketici, depolama şirketi ve diğer iletim şirketleri
ile teslim sözleşmeleri yapar. Yapılan veya yapılacak sözleşmelerde Kurumca
belirlenen usul ve esaslar göz önünde bulundurulur ve sistemin işleyişini
engelleyen veya aksatan hükümlere yer verilmez.
8)
Kurul, iletim şirketlerince transit doğal gaz iletimini de dikkate alarak
hazırlanan ulusal iletim şebekesi yatırım programlarını inceler ve onaylar.
9)
Mevcut, planlanan ve yapımı devam etmekte olan ulusal iletim şebekesi BOTAŞ'a
ait olur. İletim şirketlerince mevcut hatlarla bağlantılı sistem oluşturacak
şekilde inşa edilecek iletim amaçlı yeni boru hatları mülkiyeti kendilerine ait
olmak üzere yatırım yapan diğer iletim şirketlerince işletilir. İletim
şirketlerinin diğer hak ve yükümlülükleri çıkarılacak yönetmeliklerle
belirlenir.
d) Doğal
gazın depolanması :Depolama faaliyeti yapacak olan tüzel kişiler aşağıdaki
hususlara uymakla yükümlüdür.
1)Tüzel
kişiler, doğal gazın yer altı ve yer üstünde gaz veya LNG olarak depolanması
faaliyetlerinde bulunabilmeleri için, Kuruldan lisans almak zorundadır. Söz
konusu lisans olmaksızın depolama faaliyetinde bulunulamaz. Lisans talebinde
bulunan tüzel kişiler, çıkarılacak yönetmelikte yer alacak koşullara uymak
mecburiyetindedir.
Depolama lisansı
almak için başvuran tüzel kişilerde;
aa)
Depolama yapacak teknik ve ekonomik yeterliliğe sahip olmak,
bb)
Tasarrufları altında bulunacak depolama kapasitelerinin tümünü sistemin
eşgüdümlü ve güvenli bir tarzda işlemesine yardımcı olacak şekilde idare
edeceklerini taahhüt etmek,
cc)
Tasarrufları altında bulunacak depolama kapasitelerinin sistem elverişli olduğu
takdirde, tarafsız ve eşit bir şekilde hizmete sunulacağını taahhüt etmek,
şartları aranır.
2)
6326 sayılı Kanuna göre, işletme ruhsatına sahip şirketlerin doğal gaz ürettiği
yer altı doğal gaz yatağını, depolama amacı ile kullanmak üzere Petrol İşleri
Genel Müdürlüğünün onayının alınmasını müteakip Kuruma başvurması halinde, Kurul
tarafından uygun görüldüğü takdirde, işletme ruhsatının ilgili bölümü depolama
lisansına çevrilir. Ancak, üretim şirketinin Kuruma yaptığı başvuruda, depolama
lisansı için istenen yeterliliğe sahip olduğunu belgelemesi şarttır. Şirket,
depolama faaliyetine başladığı takdirde, depolama faaliyetini, muhasebesini
ayrıştırmak suretiyle üretim faaliyetinden ayrı olarak yürütür.
Depolama şirketine yapılan
taleplerin reddedilmesi ve sistem kullanıcısının bu durumdan Kurumu haberdar
etmesi halinde, Kurum gerekli incelemeleri ve denetimleri yaparak depolama
şirketinin yayımlanan usul ve esaslar ile lisans şartlarını ihlal ettiğini
tespit etmesi halinde, depolama şirketini talep edilen hizmeti vermeğe icbar
edebilir. Yapılan bu ihlal nedeniyle, bu Kanunda gösterilen cezai müeyyideler
uygulanır.
e)
Toptan satış : Toptan satış şirketleri, serbest tüketicilere yapacakları toptan
satış faaliyeti için, Kuruldan lisans almak zorundadır. İthalatçı lisansı almış
olan tüzel kişilerin, toptan satış lisansı alma zorunlulukları yoktur. İthalat
lisansı ile doğal gaz toptan satışı yapabilirler.
Toptan satış faaliyeti
yapmak isteyen tüzel kişilerin, lisans almak için doğal gazı nereden temin
edeceğini ve hangi taşıma koşulları ile satışı gerçekleştireceğini, yeterli
teknik ve ekonomik gücünün bulunduğunu ve sistemin emniyetli bir şekilde
işlemesine yardımcı olmak amacıyla, gerekli depolama kapasitelerine sahip
olduğunu göstermesi ve ayrıca, yönetmeliklerde belirtilen diğer taahhüt ve
garantileri de vermesi gerekir.
Doğal gazın toptan
satış faaliyetlerinin düzenlenmesinde aşağıdaki esaslara uyulması zorunludur.
1)
Dağıtım şirketlerine doğal gaz satışı yapan tüzel kişiler, Kurumca öngörülecek
süre içerisinde, müşterilerin mevsimsel azami doğal gaz çekişlerini karşılamak
amacıyla, gerekli arz planlamasını yapmak ve depolama tedbirlerini almak ve bu
amaçla depolama şirketleri ile yapacakları kira sözleşmelerini Kuruma ibraz
etmek zorundadır. Gerekli depolama tedbirlerinin alınması için, lisansın
verildiği tarihten itibaren beş yıllık bir süre tanınır. Bu süre, ülkedeki
depolama tesislerinin yeterli düzeye ulaşmaması halinde Kurul kararı ile iki
yıla kadar uzatılabilir.
Ayrıca, Kurul her yıl iklim
değerlerine göre, her şehir için müteakip yılın mevsimsel yoğunluğunu
karşılayacak dengeleme amaçlı depolama miktarlarını tayin etmeye ve gerekli
tedbirleri almaya yetkilidir.
2)
Serbest tüketicilere toptan gaz satışı yapan tüzel kişiler, bu Kanunun yürürlüğe
girmesini müteakip müşterilerine mevsimlik, günlük ve saatlik esneklik limitleri
dahilinde gaz girişini sağlamak mecburiyetindedir. Toptan satıcıların gerekli
arz ve depolama kapasitelerine ulaşması zorunlu olup, ayrıca lisansın verildiği
tarihten itibaren beş yıllık bir süre içinde gerekli depolama tedbirlerini almak
zorundadır. Bu amaçla depolama şirketleri ile yapacakları kira sözleşmelerini
Kuruma ibraz ederler. Bu süre, ülkedeki depolama tesislerinin yeterli düzeye
ulaşmaması halinde uzatılabilir.
3)
Doğal gaz toptan satışı yapan tüzel kişiler, Kurum tarafından öngörülen süre
içerisinde beklenen talebi karşılayabilecek iletim, depolama ve sistemi
dengeleyici kapasiteleri sağlamak zorundadır.
4)
Toptan satış şirketi, ithalatçı şirket veya ihracatçı şirket veya serbest
tüketici veya dağıtım şirketi ile satış sözleşmeleri yapar ve fiyatları
serbestçe belirler. Ticari gizliliği olan bilgiler Kurum hariç üçüncü taraflara
açıklanamaz ve suistimal edilemez.
5)
Toptan satış şirketlerinin, doğal gaz ithalatı yapabilmesi için ithalatçı
lisansı alması zorunludur.
6)
Toptan satış şirketlerinin her birinin bir yıl içinde satışını
gerçekleştirdikleri toplam gaz miktarı, Kurumca cari yıla ilişkin belirlediği
ulusal tüketim tahmininin yüzde yirmisini geçemez.
7)
Toptan satış şirketleri, bölgesel sınırlama getirilmeksizin yurt genelinde satış
yapabilir.
f) Doğal
gazın ihracı:İthal edilmiş veya yurt içinde üretilmiş doğal gazı yurt dışına
ihraç etmek isteyen tüzel kişiler, Kuruldan ihracatçı lisansı alır. Lisans almak
isteyen şirketlerin çıkarılacak yönetmeliklerde belirtilen şartların yanında;
1)
Teknik ve ekonomik yeterliğe sahip olduğunu göstermesi,
2)
Doğal gazı, hangi ülkeye ve hangi taşıma vasıtaları ile ihraç edeceğini
bildirmesi,
3)
İhraç nedeniyle sistemin işleyişini ve ülke ihtiyacını aksatmayacağını ve ayrıca
sistemin emniyetini ihlal ettiği durumlarda, meydana gelen zarar ve ziyanı
tazmin edeceğini garanti etmesi ve bu hususta meydana gelebilecek zarar ve
ziyanı karşılamak üzere zorunlu sigorta yapması,
şartları aranır.
Ancak, transit
hatları işleten iletim şirketleri, bu bendin (3) numaralı alt bendinde
belirtilen garanti şartından muaftır.
g) Doğal
gazın şehir içi dağıtımı: Şehir içi doğal gaz dağıtım hizmeti, Kurum tarafından
açılacak ihaleyi kazanan şirkete mahalli doğalgaz dağıtım şebekesinin mülkiyeti
de dahil olmak üzere şehrin gelişmişlik düzeyi, tüketim kapasitesi ve kullanıcı
sayısı gibi hususlar dikkate alınarak Kurum tarafından belirlenecek lisans
süresi için verilir.
Kurumun belirli bir
şehir için açacağı ihale, Resmi Gazete'de ilan edilir. Şirketlerin ihaleye
katılmak için vereceği teklifler, çıkarılacak yönetmeliklerde belirtilen usul ve
esaslara göre değerlendirilerek ihaleyi kazanan şirkete dağıtım lisansı verilir
ve şirket o şehirde dağıtım faaliyetlerini gerçekleştirmeye yetkili dağıtım
şirketi unvanını alır.
Dağıtım lisansı alan
tüzel kişiler, bu Kanunda dağıtım lisansı ile ilgili hükümlere ve Kurumca
belirlenecek usul ve esaslara uymakla yükümlüdür. Dağıtım lisansı alan tüzel
kişi, mülkiyetinde olacak dağıtım şebekesini lisans süresi sona ermeden başka
bir tüzel kişiye satabilir.
Lisans süresi sona
eren dağıtım şirketi, lisans süresinin tamamlanmasından bir yıl önce, söz konusu
şehir içi dağıtım lisansının yenilenmesini Kurumdan talep etmesi halinde Kurul,
şirketin ekonomik ve teknik gücünü, hizmet kalitesini, abonelerinin
memnuniyetini, Kurumca çıkarılacak yönetmeliklerde belirtilecek diğer hususları
dikkate alarak ikinci kez dağıtım lisansı verebilir. Lisans sahibinin lisans
süresi yukarıda belirtilen nedenlerle uzatılmadığı takdirde, Kurum ilgili şehir
için yeniden ihale açar ve mevcut şebekenin işletme ve mülkiyeti için en uygun
teklifi veren tüzel kişiye dağıtım lisansını verir. Şebekenin bedeli Kurum
tarafından tahsil edilerek önceki lisans sahibine ödenir.
Kurum, mülkiyet
sahibi dağıtım şirketinin dağıtım faaliyetlerini yönlendirir, denetler, izler ve
gerektiğinde bu hizmetleri, masrafları dağıtım şirketine ait olmak üzere, bu
Kanuna tabi sertifika sahibi gerçek ve tüzel kişilerden satın alabilir. Doğal
gazın şehir içi dağıtımına ait ihale usul ve esasları, değerlendirme kriterleri
ve lisansta bulunması gereken diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir.
Kuruldan dağıtım
lisansı alan şehir içi dağıtım şirketi, yetki aldığı şehirde bulunan belediye
veya belediye şirketini sermaye koyma şartı aramaksızın, yüzde on nispetinde
dağıtım şirketine ortak olmaya davet etmek zorundadır. Bu sermaye oranı, bedeli
ödenmek kaydıyla en fazla yüzde on oranında artırılabilir. Ancak bu artış
Hazineye borcu bulunmayan ve ilave kredi talep etmeyen veya Hazineye olan kredi
borçlarını tasfiye ettikten sonra, bu amaçla Hazine garantili kredi sağlamaması
kaydıyla mümkün olabilir.
Kurum, belediye veya
belediye şirketinin hisse almaması veya en az bir yönetim kurulu üyeliğine hak
kazanılmayacak oranda hisse alması halinde, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun
275 inci maddesine göre belediyeye şirket yönetim ve denetim kurullarında temsil
hakkı verecek düzenlemelerin yapılmasını, şehir içi dağıtım şirketinden
isteyebilir.
Dağıtım şirketlerinin
yükümlülükleri:
1)
Doğal gaz dağıtım şirketleri, dağıtım şebekeleri için sevkiyat kontrol merkezi
kurarlar. Ancak, Kurum tarafından tüketim kapasitesinin yetersiz olduğu
belirlenen şehirlerde bu şart aranmaz.
2)
Dağıtım şirketleri sorumluluk alanlarında bulunan tüketicilerin talep etmesi
halinde, bu tüketicileri sisteme bağlamakla yükümlüdür. Ancak bağlantı yapma
yükümlülüğü, şirketin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya imkan veren
kapasitede olmasına ve tüketicinin de kendi üzerine düşen ve dağıtım
yönetmeliğinde öngörülen işlemleri yapmasına ve belirleyeceği usul ve esaslara
göre, bağlantının teknik ve ekonomik olarak gerçekleşmesinin mümkün olmasına
bağlıdır. Bu konuda ihtilaf olması halinde bağlantının teknik ve ekonomik olup
olmadığına Kurul karar verir.
3)
Bağlama talebi reddedilen kullanıcı durumu Kuruma bildirir. Kurul dağıtım
şirketinin konu hakkındaki savunmasını aldıktan sonra, bu maddede belirtilen
esasların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, şirket Kurulun konu
hakkında vereceği karara uymak zorundadır.
4)
Dağıtım şirketleri, konut, ticarethane ve sanayi dahil tüketicileri doğal gaz
kullanmak için yaptırdıkları veya mevcut olan iç tesisatı kendi teknik
personeline veya kendi adına çalışan denetim şirketlerine kontrol ettirebilir.
İç tesisatın, yayımlanacak iç tesisat yönetmeliğine uygun olmadığının tespiti
halinde, şirket gaz vermeyi reddedebileceği gibi vermekte olduğu gazı da
kesebilir. Tüketicinin tesisatı uygun hale getirip tekrar başvurması halinde,
aynı işlemler tekrarlanır. İç tesisatta yapılacak izinsiz tadilat, uygunsuz ve
kötü kullanım, yanlış ve bozuk ekipman kullanılması, proje dışı tesisat yapımı
ile tesisatın bakımsızlığı nedeniyle doğabilecek zarar ve ziyanlardan dağıtım
şirketleri sorumlu değildir.
5)
Dağıtım şirketleri, yurt çapında sadece iki şehirde lisans sahibi olabilir.
Ancak, bu sayı şehirlerin gelişmişlik durumu, tüketim kapasitesi ve kullanıcı
sayısı gibi hususlar dikkate alınarak Kurul kararıyla artırılabilir. Kurul,
nüfus yoğunluğuna göre bir şehri sınırları belirlenmiş birden fazla dağıtım
bölgesine ayırabilir ve her bölgeyi ayrı ayrı ihale edebilir.
h)
Sıkıştırılmış doğal gaz dağıtımı ve iletimi: Doğal gazın kuyubaşı, ulusal iletim
şebekesi veya şehir içi dağıtım sisteminden satın alınıp sıkıştırılması ve
basınçlı kaplara doldurulması, sıkıştırılmış haldeki doğal gazın şehirler
arasındaki özel vasıtalarla taşınması ve iletim şebekelerinin ulaşamadığı
yerlerde basıncının düşürülerek satılması faaliyetlerini yapacak tüzel
kişilerin, bu faaliyetler için Kuruldan lisans almaları zorunludur. Bu faaliyeti
yapacak tüzel kişilerin, lisans almak için ilgili yönetmeliklerde yer alan
şartlara uymaları yanında, yapacakları faaliyet kapsamında yer alacak tesis ve
ekipmanların Türk Standartlarına ve/veya Avrupa Birliğince kabul edilen
standartlara uygun ve güvenli olacağını garanti etmesi şartı aranır.
Yapım ve hizmet
faaliyetleri
Madde 5.–
Doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek ithalatçı şirket, ihracatçı şirket,
iletim şirketi , depolama şirketi, dağıtım şirketi, toptan satış şirketi ve
serbest tüketiciler, Kurumdan sertifika almış gerçek ve tüzel kişiler ile yapım
ve hizmet sözleşmesi imzalayabilir. Doğal gazla ilgili herhangi bir yapım ve
hizmet faaliyeti, sertifika sahibi olmayan kişiler tarafından
gerçekleştirilemez.
İç tesisat ve servis
hatları ile ilgili sertifikalar Kurum adına ve Kurum tarafından yetkilendirilen
resmi veya özel şirketler ile şehir içi dağıtım şirketlerince verilir. Gerçek ve
tüzel kişilerin, sertifika almak için Kuruma yapacakları başvurulara altmış gün
içerisinde Kurum tarafından cevap verilir.
Sistemle ilgili ;
a)
Fizibilite, etüt, proje, müşavirlik, kontrol ve denetleme,
b) Yapım,
c) Servis,
bakım ve onarım,
Gibi hizmetleri
yapacak olanlar da yapacakları faaliyetler için, Kurumdan sertifika almak
zorundadır. Yapım ve hizmet faaliyeti yapmak isteyenler, Kurum tarafından
hazırlanacak yönetmeliğe göre Kuruma başvurur. Söz konusu yönetmeliğin öngördüğü
yeterlik şartlarını taşıyanlara sertifika verilir.
Yapım ve hizmet
faaliyetinde bulunacak gerçek veya tüzel kişiler, Kurumca hazırlanan yönetmelik
ve yayımlanacak tebliğlere uygun faaliyet göstermek zorundadır.
Yapım ve hizmet alanında
faaliyet göstermek üzere iç tesisat ve servis hatları alanında dağıtım
şirketlerinden sertifika almış olanlar, dağıtım şirketleri tarafından
denetlenir. Ancak tüketicilerin başvurması halinde, Kurum tarafından da
denetlenebilir. Tüketicilerin Kuruma başvurma usul ve esasları yönetmelik ile
düzenlenir.
Lisans ve
sertifikaların genel esasları
Madde 6.–
Bu Kanun kapsamında Kurul tarafından verilecek lisans ve sertifikaların tabi
olacağı usul ve esaslar ile lisans ve sertifikalarda yer alacak asgari hükümler
şunlardır:
a) Lisans ve
sertifikaların tabi olacağı usul ve esaslar:
1)
Piyasa faaliyetleri ile iştigal edecek tüzel kişiler, faaliyetlerine başlamadan
önce, her bir faaliyet için ve söz konusu faaliyetlerin birden fazla tesiste
yürütülecek olması halinde, her tesis için ayrı ayrı lisans almak zorundadır.
2)
Birden fazla lisansa sahip olan aynı tüzel kişi veya aynı faaliyeti birden fazla
tesiste yürüten tüzel kişiler, lisansa tabi her faaliyet veya tesis için ayrı
ayrı muhasebe kayıtları tutmak zorundadır.
3)
Lisans veya sertifika başvuru usul ve esasları, lisans ve sertifika sahibi tüzel
kişilerin hak ve yükümlülükleri, lisans sahibinin haklarının temliki, lisans
tadili, süreleri, süre uzatımı ve sahibi tarafından lisans veya sertifikadan
vazgeçilmesi halleri ile faaliyetin türü ve iletim, dağıtım ve depolaması
yapılan doğal gaz miktarına göre belirlenecek lisans ve sertifika bedelleri
yönetmelikle düzenlenir.
4)
Lisanslar ve sertifikalar bir defada en az on, en fazla otuz yıl süre ile
verilir.
5) Tüzel
kişiler, Kurul tarafından belirlenen lisans ve sertifika alma, yenileme, tadil,
suret çıkartma, sertifika ve yıllık lisans bedellerini Kuruma ödemek zorundadır.
6)
Lisans sahibi tüzel kişiler; tesislerini, yasal defter ve kayıtlarını, Kurul
denetimine hazır bulundurmak, Kurul tarafından talep edildiğinde denetime açmak
ve Kurumun faaliyetlerini yerine getirebilmesi için ihtiyaç duyacağı her türlü
bilgi ve belgeyi zamanında Kurula vermek zorundadır.
b) Lisanslarda
asgari olarak yer alacak hükümler:
1)
Lisans kapsamında hizmet verilecek gerçek ve tüzel kişilere dair gruplar veya
kategoriler ile yürütülecek faaliyet türlerini belirleyen hükümler.
2) Bir
dağıtım ya da iletim lisansı sahibinin, gerçek ve tüzel kişilere, aynı
kapasiteye sahip sistem kullanıcıları arasında ayrım gözetmeksizin sisteme
erişim ve sistemi kullanım imkanı sağlayacağına dair hükümler.
3) Bu
Kanunda yer alan fiyatlandırma esaslarını tespit etmeye, piyasa ihtiyaçlarını
dikkate alarak, abonelere yapılan doğal gaz satışında uygulanacak fiyatlandırma
esaslarını tespit etmeye ve bu fiyatlarda enflasyon nedeniyle ihtiyaç duyulacak
ayarlamalara ilişkin formülleri uygulamaya dair yöntemler ve bunların
denetlenmesine dair hükümler.
4)
Lisans sahibinin Kurula tam ve doğru bilgi vermesini ve abonelere yapılan
satışlar açısından; dağıtım lisansı sahibinin doğal gaz alımlarını en ekonomik
kaynaktan yapmasını ve gerektiğinde yaptığı alımlarda en ekonomik alımı
yaptığını kanıtlamasını sağlayacak hükümler.
5)
Yönetmelik uyarınca, hizmet maliyetlerinin yansıtılmasına dair kurallar ile
işletme kayıplarını asgariye indirecek önlemlerin uygulanmasına dair esasları
içeren hükümler.
6)
Lisansın iptali ve sona ermesine ilişkin hükümler.
7)
Lisansta değişiklik yapılmasına ilişkin hükümler.
8)
Lisans sahibinin Kuruma ödemekle yükümlü olacağı bedeller ve ödeme koşullarına
ilişkin hükümler.
9)
Lisans sahibine ait veya kullanımındaki tesis ve/veya tesislerin gerektiğinde
lisans amaçları doğrultusunda başkalarına kullandırılması koşullarına ilişkin
hükümler.
10)
Lisans sahibinin Kurul tarafından verilen tüm talimatlara uyma yükümlülüklerine
ilişkin hükümler.
11)
Lisans kapsamında, Kuruldan izin alınmaksızın yapılabilecek faaliyetlere ilişkin
hükümler.
12)
Lisans kapsamındaki faaliyetler ile ilgili uyuşmazlıkların hangilerinin Kurul
tarafından çözüleceğine ilişkin hükümler.
13)
Lisansta yer alan hak ve yükümlülüklerin hangi süre, koşul ve hallerde geçersiz
olacağına ilişkin hükümler.
14)
Hizmetin teknik gereklere göre yapılmasını sağlayacak hükümler.
c)
Sertifikalarda asgari olarak;
1)
Sertifika kapsamında hizmet verilecek gerçek ve tüzel kişilere dair gruplar veya
kategoriler ile yürütülecek faaliyet türlerini belirleyen hükümler,
2)
Sertifika iptali ve sona ermesine ilişkin hükümler,
3)
Sertifikada değişiklik yapılmasına ilişkin hükümler,
4)
Sertifika sahibinin Kuruma ödemekle yükümlü olacağı bedeller ve ödeme
koşullarına ilişkin hükümler,
5) Sertifika
sahibinin Kurul tarafından verilen tüm talimatlara ve yönetmeliklere uyma
yükümlülüklerine ilişkin hükümler,
6)
Sertifika kapsamında, Kuruldan izin alınmaksızın yapılabilecek faaliyetlere
ilişkin hükümler,
7)
Sertifika kapsamındaki faaliyetleri ile ilgili uyuşmazlıkların hangilerinin
Kurul tarafından çözüleceğine ilişkin hükümler,
8)
Sertifikada yer alan hak ve yükümlülüklerin hangi süre, koşul ve hallerde
geçersiz olacağına ilişkin hükümler,
9)
Faaliyetlerin teknik gereklere göre yapılmasını sağlayacak hükümler,
bulunur.
d) Lisans veya
sertifikaların sona ermesi: Lisans ve sertifikalar Kurul tarafından lisans veya
sertifikada belirtilen yöntem uyarınca süreleri uzatılmadığı takdirde,
sürelerinin bitiminde veya lisans veya sertifika sahibi gerçek veya tüzel
kişinin iflası halinde kendiliğinden, lisans veya sertifika sahibi gerçek veya
tüzel kişinin lisans veya sertifikadan vazgeçmeyi istemesi halinde ise ancak
Kurul onayı ile sona erer.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Rekabetin Korunması ve
Geliştirilmesi, Bilgi Verme, Hesap Ayrışımı,
Serbest Tüketicinin
Belirlenmesi ve Sisteme Girişte İstisnai Haller
Rekabetin
korunması ve geliştirilmesi, bilgi verme ve hesap ayrışımı
Madde 7.–
a) Rekabetin korunması ve geliştirilmesine ilişkin esaslar aşağıda
belirtilmiştir:
1)
7.12.1994 tarihli ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunda öngörülen
rekabet özgürlüğü, hakim durumun kötüye kullanılmaması, birleşme ve devir almaya
ilişkin hususlar, doğal gaz piyasasında faaliyet gösterecek tüzel kişilere de
uygulanır.
2)
Türkiye’deki üretim şirketleri hariç olmak kaydıyla hiçbir tüzel kişi, Kurumun
cari yıla ait olarak belirlediği ulusal doğal gaz tüketim tahmininin yüzde
yirmisinden fazlasını satamaz. Bu oran, kayıplar düşüldükten sonra kalan net
ulusal tüketim miktarından şirketin doğrudan doğruya veya sermayesinin
yarısından fazlası kendisine ait şirketler vasıtasıyla tükettiği gaz miktarı
tenzil edilerek bulunur. Bu oranın aşılması halinde Kurum tarafından gerekli
önlemler alınır.
3) Doğal
gaz piyasa faaliyeti yapan herhangi bir tüzel kişi, kendi faaliyet alanı dışında
faaliyet gösteren tüzel kişilerden sadece bir tanesine iştirak edebilir. Ancak
ayrı bir şirket kuramaz . Kendi faaliyet alanında, faaliyet gösteren hiç bir
tüzel kişiye iştirak edemez ve şirket kuramaz. Ancak, iştirak ettiği tüzel kişi
üzerinde doğrudan veya dolaylı olarak o tüzel kişinin sermayesinin veya ticari
mal varlığının yarısından fazlasını veya oy haklarının yarısından fazlasını
kullanma hakkına ya da denetim kurulu, yönetim kurulu veya tüzel kişiyi temsile
yetkili organların üyelerinin yarıdan fazlasını atama hakkına ya da işlerini
idare etme hakkına sahip olamaz.BOTAŞ'ın mevcut iştirakleri ile ilgili hakları
saklıdır.
b) Doğal gaz
piyasasında faaliyet gösteren tüzel kişiler yaptıkları faaliyetle ilgili
konularda, bilgi vermekle yükümlüdürler. Verilecek bilgilerin kapsamı ve bilgi
verilecek merciler aşağıda belirtilmiştir.
1) Doğal
gaz iletim ve sevkiyat kontrolü yapan iletim şirketleri, LNG tesisi ve yeraltı
depolama tesisi işleten depolama şirketleri, şehir içi doğal gaz dağıtım
faaliyeti yapan dağıtım şirketleri, doğal gaz temin eden üretim ve ithalat
şirketleri, kendileriyle aynı alanda faaliyet gösteren diğer şirketlere,
yaptıkları faaliyetlerin doğal gaz sisteminin emniyetli ve verimli işlemesini
teminen yeterli bilgi vermekle yükümlüdürler.
2) Bu
maddede belirtilen bilgilerin kapsamı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten
sonra, Kurumun öncelikle çıkaracağı yönetmeliklerde belirlenecektir.
3) Doğal
gaz piyasasında faaliyet gösteren taraflar ticari yönden hassas bilgi ve
belgeleri gizli tutmakla yükümlüdür. Ancak, Rekabet Kurumu ve Kurumun yapacağı
soruşturmalar nedeniyle, ilgililere verecekleri bilgilerden dolayı sorumlu
tutulamaz.
4) Doğal
gaz piyasasında faaliyet gösteren tüzel kişiler, doğal gaz alım-satımı sırasında
bizzat edindikleri veya denetleyen, denetlenen veya bağlı tüzel kişiler
vasıtasıyla edindikleri gizli bilgileri, kendi menfaatleri veya kendilerine
bağlı firmalar yararına kullanamaz.
c) Doğal gaz
piyasasında birden fazla konuda faaliyet gösteren tüzel kişilerin muhasebe
ayrışımlarını yapmaları zorunludur.
d) Dağıtım
şirketlerinin bir yıl içerisinde dağıtacakları gazın en fazla yüzde ellisini bir
tüzel kişiden satın almaları esas olup, Kurul rekabet ortamı oluşmasını dikkate
alarak bu miktarı artırmaya veya azaltmaya yetkilidir.
Serbest
tüketicinin belirlenmesi ve sisteme girişte istisnai haller
Madde 8.–
a) Serbest tüketiciler aşağıdaki sınıflamaya göre belirlenir.
1) Satın
aldığı yıllık doğal gaz miktarı bir milyon metreküpten daha fazla olan
tüketiciler ve kullanıcı birlikleri,
2)
Elektrik enerjisi üretimi için gaz satın alan şirketler,
3)
Elektrik ve ısı enerjisi üreten kojenerasyon tesisleri,
4)
Üretim faaliyetinde kullanılmak üzere, Türkiye’de doğal gaz üreten üretim
şirketleri,
Serbest tüketici
statüsündedir. Ancak Kurul, bütün tüketiciler serbest tüketici oluncaya kadar
her yıl serbest tüketici olma sınırını yeniden belirleyecektir.
Kurul, bu maddede
belirtilen sınıflamaların uygulanmasını yakından takip eder. Dağıtım
şirketlerinin, sorumluluk alanları haricinde bulunan abonelere, doğal gaz temin
etme zorunlulukları yoktur. Toptan satış şirketleri bu tüketicilere doğal gaz
satıp satmamakta serbesttir.
b) Kurul,
sadece lisans verilme aşamasında olmak üzere, şehirlerin gelişmişlik durumu, gaz
tüketimi ve şehirlerde alt yapı yatırımlarının teşvik edilmesi amacıyla, serbest
tüketici olmak için aranan yıllık tüketim miktarının sınırını tespit etmeye
yetkilidir. Doğal gaz piyasa faaliyeti yapan tüzel kişiler bu Kanunda belirtilen
sisteme giriş koşullarına göre sisteme bağlantı yapmak isteyenlerin sisteme
girişine müsaade etmekle yükümlüdür.
Doğal gaz piyasa
faaliyeti yapan tüzel kişiler, sisteme giriş için talepte bulunan diğer tüzel
kişiler ve serbest tüketicilerin sisteme giriş taleplerini, ancak yeterli
kapasiteye sahip olamama veya bu kişilerin sisteme girişleri halinde
yükümlülüklerini yerine getiremeyecekleri veya mevcut sözleşmeleri nedeniyle
ciddi mali ve ekonomik tazminatlara mahkûm olabilecekleri durumlarda kabul
etmeyebilir.
Kapasitesizlik veya
hizmet yükümlülükleri veya mevcut sözleşmeler nedeniyle, meydana gelen ciddi
ekonomik güçlükler yüzünden sisteme giriş talebinin reddedilmesi halinde, durum
gerekçeleriyle birlikte derhal Kuruma bildirilir.
Kurul, kapasite veya
bağlantı yokluğu veya başka bir engel olup olmadığını, bu Kanun ve çıkarılacak
yönetmeliklerde belirtilen kriterlere göre araştırarak üç ay içerisinde kararını
taraflara bildirir.
Sisteme giriş talep
eden kullanıcının kapasite veya bağlantı yokluğu durumunu bertaraf etmek
amacıyla gerekli masrafları yüklenmesi halinde sisteme giriş reddedilemez.
Piyasada faaliyet
gösteren tüzel kişilerin mevcut sözleşmelerinde yer alan hükümlerden
kaynaklanan ciddi ekonomik ve mali güçlükler nedeniyle sisteme girişin
reddedilmesi halinde, iletim şirketi imzaladığı sözleşme nedeniyle, zor durumda
kalan diğer tüzel kişinin Kuruma başvurması üzerine, Kuruldan sisteme giriş
mecburiyetini geçici olarak kaldırmasını talep edebilir ve gerekli bilgilerle
birlikte sorunun çözümü için planladığı önlemleri Kurula sunar. Kurul, iki ay
içinde talep konusunda yapılacak işlem hakkında karar verir.
Ancak, sisteme giriş
mecburiyetinin geçici olarak kaldırılması talebinin Kurul tarafından
reddedilmesi halinde, iletim şirketi talepte bulunan gerçek ve tüzel kişiyi
sisteme bağlamaya mecburdur.
İKİNCİ KISIM
Çeşitli Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Yaptırımlar ve
Yaptırımların Uygulanmasındaki Usul, Ön Araştırma, Soruşturma ve Dava Hakkı ile
Tarifeler
Yaptırımlar ve
yaptırımların uygulanmasındaki usul
Madde 9.–
Kurul, doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişilere
yapacağı yazılı ihtara rağmen mevzuata aykırı durumlarını devam ettirenlere
aşağıdaki yaptırım ve cezaları uygular:
a) Kurul
tarafından bilgi isteme veya yerinde inceleme hallerinde; istenen bilgilerin
yanlış, eksik veya yanıltıcı olarak verildiğinin saptanması veya hiç bilgi
verilmemesi ya da yerinde inceleme imkanının verilmemesi hallerinde, ikiyüz
milyar lira para cezası verilir ve yedi gün içinde bilgilerin doğru olarak
verilmesi ve/veya inceleme imkanının sağlanması ihtar edilir. Ancak, kolay
giderilebilecek kusurlu haller için ilgili gerçek ve tüzel kişilerden belgelerin
doğru olarak verilmesi ve/veya inceleme imkanının sağlanması istenir.
b) Bu Kanun
hükümlerine ve çıkarılan yönetmelik, talimat ve tebliğlere aykırı hareket
edildiğinin saptanması halinde, ikiyüzelli milyar lira para cezası verilir ve
otuz gün içinde gönderilmesi ihtar edilir.
c) Lisans veya
sertifika genel esasları ve yükümlülüklerinden herhangi birisinin yerine
getirilmediğinin saptanması halinde, üçyüz milyar lira para cezası verilir ve
otuz gün içinde düzeltilmesi ihtar edilir.
d) Lisans veya
sertifika müracaatında ve bunların verilmesinde aranan şartlar konusunda, gerçek
dışı belge sunulması veya yanıltıcı bilgi verilmesi veya lisans veya sertifikada
öngörülen hususları etkileyecek şartlardaki değişikliklerin Kurula
bildirilmemesi halinde, dörtyüz milyar lira para cezası verilir ve otuz gün
içinde düzeltilmesi ihtar edilir.
e) Lisans
müracaatı sırasında iştirak ilişkisi konusunda yanıltıcı bilgi verilmesi veya
faaliyet süresi boyunca iştirak ilişkisi yasağına aykırı davranışta bulunulması
halinde, dörtyüz milyar lira para cezası verilir ve otuz gün içerisinde iştirak
ilişkisinin düzeltilmesi ihtar edilir.
f) Piyasada
lisans kapsamı dışında faaliyet gösterildiğinin saptanması halinde, beşyüz
milyar lira para cezası verilir ve on beş gün içinde kapsam dışı faaliyetin veya
aleyhe faaliyetin durdurulması ihtar edilir.
g) Lisans veya
sertifikanın verilmesine esas olan şartların, faaliyetlerin yürütülmesi
sırasında ortadan kalktığının saptanması halinde lisans veya sertifika iptal
edilir.Ancak, bu şartların baştan mevcut olmadığının saptanması halinde ise
lisans veya sertifikanın iptali yanında ayrıca beşyüz milyar lira para cezası
verilir.
Yukarıdaki para
cezalarını gerektiren fiillerin ihtara rağmen düzeltilmemesi veya tekrarlanması
hallerinde para cezaları her defasında bir önceki cezanın iki katı oranında
artırılarak uygulanır. Bu cezaların verildiği tarihten itibaren iki yıl içinde
idari para cezası verilmesini gerektiren aynı fiil işlenmediği takdirde önceki
cezalar tekrarda esas alınmaz. Ancak, aynı fiil iki yıl içinde işlendiği
takdirde, artırılarak uygulanacak para cezasının tutarı cezaya muhatap tüzel
kişinin bir önceki mali yılına ilişkin bilançosundaki safi satış hasılatının
yüzde yirmisini aşamaz. Cezaların bu düzeye ulaşması halinde, Kurul lisans veya
sertifikayı iptal edebilir.
Bir lisans veya
sertifikanın iptali halinde, yeni bir lisans veya sertifika verilene kadar,
verilen hizmetin aksamaması için Kurul gereken önlemleri alır.
Doğal gaz şehir içi
dağıtım lisansının iptal edilmesinin zorunlu hale gelmesi durumunda Kurul
hizmetin aksamaması için gerekli tedbirleri önceden almak suretiyle, lisansı
iptal eder. Dağıtım şebekesinin mülkiyetini elinde bulunduran lisans sahibinin
nam ve hesabına yüz yirmi gün içerisinde ilgili şebekenin satışı ve yeni lisans
sahibinin belirlenmesi için ihaleye çıkılır. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar
yönetmeliklerde belirlenir.
Bu maddede düzenlenen
tüm idari para cezaları hiçbir şekilde ilgili cezayı ödeyen tüzel kişi
tarafından hazırlanacak tarifelerde maliyet unsuru olarak yer almaz.
Para cezası, bu
Kanuna aykırı hareket eden tarafların her birine ayrı ayrı uygulanır. Bu Kanun
gereğince para cezasını gerektiren fiillerin 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk
Ceza Kanunu veya ceza hükmünü içeren diğer kanunlarda suç sayılması, söz konusu
para cezalarının verilmesine engel olmayacağı gibi, lisans veya sertifikanın
iptaline de mani değildir.
Bu Kanundaki cezaları
gerektiren fiillerin birden fazla olması halinde ve aralarında irtibat olması
durumunda en yüksek cezayı gerektirecek fiilin cezası; irtibat bulunmaması
halinde ise, her birinin cezası ayrı ayrı uygulanır.
Para cezası uygulama
hakkı, aykırılığın vuku bulduğunun Kurulca öğrenildiği tarihi izleyen yılın
başından itibaren beş yıllık zaman aşımına tabidir. Sürekli veya tekrarlanan bir
aykırılık söz konusu ise zaman aşımı süresi, aykırılığın sona erdiği ya da en
son tekrarlandığı günden itibaren başlar.
Kurulun inceleme ve
araştırma amacıyla yapacağı herhangi bir işlem, bu işlemin ilgili tarafa
tebliği, karar aleyhine yargı yoluna başvurulmuş olması zaman aşımını keser.
Verilen para cezası
21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre Maliye Bakanlığınca tahsil olunur. Bu maddedeki para cezası
miktarları her yıl 765 sayılı Türk Ceza Kanununun ek 2 nci maddesi hükümleri
uyarınca artırılır.
Ön araştırma,
soruşturma ve dava hakkı
Madde 10.–
Kurul, re’sen veya kendisine intikal eden ihbar veya şikayetler üzerine doğrudan
soruşturma açılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının tespiti
için ön araştırma yapılmasına karar verir.
Ön araştırma ve soruşturmada
takip edilecek usul ve esaslar yürürlüğe konulacak yönetmelikle düzenlenir.
Kurul kararına karşı
açılacak davalar ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülür. Danıştay,
Kurul kararlarına karşı yapılan başvuruları acele işlerden sayar.
Tarifeler
Madde 11.–
Bu Kanun kapsamında Kurulca onaylanmak üzere düzenlenen tarifeler, tarifelerin
belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar şunlardır:
1) Bağlantı
Tarifeleri: Kurumca belirlenecek bağlantı tarife esasları, ilgili bağlantı
anlaşmalarına dahil edilecek olan ve iletim sistemi ya da bir dağıtım sistemine
bağlantı için eşit durumda olan serbest tüketiciler arasında ayrım yapılmaması
esasına dayalı hükümleri ve şartları içerir. Fiyatlar, bu esaslar dahilinde
taraflarca serbestçe belirlenir. Abonelere Kurum ve dağıtım şirketi arasında
belirlenen sabit bağlantı tarifeleri uygulanır.
2) İletim ve
Depolama Tarifesi: Kurum, iletim ve sevkiyat kontrolüne ait tarifeleri
belirler. Tarifelerde iletim mesafesi, iletilen gaz miktarı ve öngöreceği diğer
faktörleri dikkate alır.
İletim ve sevkiyat
kontrol hizmeti yapan tüzel kişiler tarifelerini Kurum tarafından belirlenecek
süre içerisinde Kuruma bildirirler. Kurum, bildirilen tarifelerden ve bu maddede
yer alan esaslardan hareketle yeni tarifeleri belirler.
Kurum tarafından
hazırlanacak olan iletim tarifesi üretilen, ithal veya ihraç edilen doğal gazın
nakli için iletim şebekesinden yararlanan eşit durumda olan tüm kullanıcılar
arasında fark gözetmeksizin uygulanacak fiyatları, hükümleri ve tarife
şartlarını içerir.
Kurum, transit doğal
gaz iletiminin teşvik edilmesi amacıyla transit iletim tarifelerini yurt içi
iletim tarifelerinden farklı usul ve esaslara göre tespit etme yetkisine
sahiptir.
Depolama tarifeleri
depolamacı şirketler ile depolama hizmeti alan tüzel kişiler arasında serbestçe
belirlenir.
İletim ve depolama
şirketleri ekonomik, verimli ve güvenli işletmecilik hizmeti verdiklerini
Kuruma göstermek zorundadırlar.
3) Toptan
Satış Tarifesi: Kurum doğal gaz satış tarifelerinde esas alınacak unsurlar ve
şartları belirler. Satış fiyatları ise, bu esaslar dahilinde doğal gaz alım
satımı yapan taraflarca serbestçe belirlenir.
4) Perakende
Satış Tarifesi: Dağıtım şirketleri en ucuz kaynaktan gaz temin ettiklerini,
verimli ve güvenli işletmecilik yaptıklarını ispat etmek zorunda olup, lisans
süresi içerisinde de bu yükümlülüğe uymak zorundadır. Dağıtım şirketinin birim
gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer
faktörlerden meydana gelecek olan perakende satış fiyatları ve tarife esasları
Kurumca belirlenir. Belirlenen perakende satış fiyatının dışında tüketicilerden
herhangi bir ad altında ücret talep edilemez. Perakende satış tarifeleri
enflasyon ve diğer hususlar göz önüne alınarak, dağıtım şirketlerinin Kuruma
başvurması halinde yeniden tespit edilebilir. Kurum bu fiyatların tespitinde
hizmet maliyeti, yatırıma imkân sağlayacak makul ölçüde kârlılık ve piyasada
cari olan doğal gaz alış fiyatlarını ve benzeri durumları dikkate alır. Kurulun
onayladığı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere tâbi olan tüm gerçek ve
tüzel kişileri bağlar.
Bir gerçek veya tüzel
kişinin bu Kanunda öngörülen ödemelerden herhangi birini yapmaması halinde, söz
konusu hizmetin durdurulmasını da içeren usul ve esaslar yönetmelikle
düzenlenir.
Bu maddede belirtilen
esaslar doğrultusunda Kurum bütün tarife türleri için tarifeler yönetmeliği
hazırlar. Hazırlanan yönetmelik esasları doğrultusunda ilgili tüzel kişilerce
hazırlanacak fiyat tarifeleri, her yıl Ekim ayının sonuna kadar hazırlanır ve
Kurulun görüşüne sunulur. Kurul bu başvuruları aynı yılın 31 Aralık tarihini
geçmeyecek şekilde inceler ve uygun bulması halinde onaylar. Tarife esasları ve
limitleri Kurumca enflasyon ve diğer hususlar göz önüne alınarak yeniden
ayarlanabilir.
İthal ve yerli doğal
gazın ithal ve satışında Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonu mevzuatına ilişkin
hükümler uygulanmaz.
İKİNCİ BÖLÜM
Diğer Hükümler,
Değiştirilen, Kaldırılan ve Uygulanmayacak Hükümler
Diğer hükümler
Madde 12.–
a) Kamulaştırma; bu Kanunda öngörülen faaliyetlerin gerektirmesi halinde,
4.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununda belirtilen esaslar
dahilinde kamulaştırma yapılır. Bu konuda Kurulca verilecek lüzum kararı, kamu
yararı kararı yerine geçer ve müteakip işlemler Kamulaştırma Kanunu hükümlerine
göre yürütülür.
Kamulaştırılan
taşınmazın mülkiyeti Hazineye; kullanma hakkı kamulaştırma bedelini ödeyen tüzel
kişiye ait olur. Kullanma hakları, ilgili lisans veya sertifikanın bir cüz’ü
olup geçerliliği bunların geçerlilik süresi ile sınırlıdır.
Lisans veya
sertifikanın sona ermesi veya iptali halinde, tüzel kişilerce ödenmiş bulunan
kamulaştırma bedelleri iade edilmez.
b) Mülkiyetin
gayri ayni haklar ve kiralama; tüzel kişiler, faaliyetleri ile ilgili olarak
kamuya ait araziler üzerinde, bedeli ilgili tüzel kişi tarafından ödenmesi
suretiyle mülkiyetin gayri ayni hak tesisini ve bu arazilerin kiralanmasını
talep edebilir.
Bu istek Kurulca
uygun görüldüğünde, Kurum ilgili kanunlar uyarınca ihtiyaca göre intifa,
irtifak, üst hakkı veya uzun süreli kiralama yoluna gider.
Bu şekilde elde
edilen hakkın bedelini ödeme yükümlülüğü devralan tüzel kişiye aittir. Kullanma
hakları, ilgili lisans veya sertifikanın bir cüz’ü olup, geçerliliği bunların
geçerlilik süresi ile sınırlıdır.
c) Tebligat;
Kurum tarafından bu Kanuna göre yapılacak tebligatlar, 11.2.1959 tarihli ve 7201
sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre yapılır.
d) Kurumun
para, evrak ve her çeşit malları Devlet malı hükmündedir. Görevleri ile ilgili
olarak suç işleyen Kurul Başkanı ve üyeleri ile Kurum personeli Devlet memurları
gibi cezalandırılır. Kurul üyeleri ve personeline karşı işlenen suçlar Devlet
memuruna karşı işlenmiş sayılır. Bu konudaki kovuşturmalar genel hükümlere göre
yürütülür.
e) BOTAŞ veya
doğal gaz piyasa faaliyeti yapmak üzere lisans sahibi olan tüzel kişilerin
başvurusu üzerine ilgili idare 3.5.1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununa
göre doğal gazın depolanması, iletimi ve dağıtım hatlarının imar planında
önceden tahsis edilmiş olması şartını aramaz ve doğal gaz iletim, dağıtım
hatları ile depolama tesislerinin projesi uyarınca imar planına işleyerek
gerekli ruhsatları verir.
f) Doğal gazın
ithali, satışı, satış fiyatının tespiti ve dağıtımı konusu ile ilgili olarak
1580 sayılı Belediye Kanunu ve 27.6.1984 tarihli ve 3030 sayılı Büyük Şehir
Belediyelerinin Yönetimi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek
Kabulü Hakkında Kanun ile diğer kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin bu Kanuna
aykırı hükümleri uygulanmaz.
g) BOTAŞ'ın
doğal gazla ilgili alacakları hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil
Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
h) Doğal gaz
dağıtımı faaliyeti yapan mevcut kuruluşlarda istihdam edilen T.C. Emekli
Sandığına tâbi personelinden, isteyenlerin T.C. Emekli Sandığı ile ilişkileri
devam ettirilir.
Değiştirilen,
kaldırılan ve uygulanmayacak hükümler
Madde 13.–
a) (8.9.1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 64 üncü
maddesi ile ilgili olup yerine işlenmiştir.
b) 6326 sayılı
Petrol Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.
c) 2.1.1990
tarihli ve 397 sayılı Doğal Gazın Kullanımı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
yürürlükten kaldırılmıştır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Elektrik Piyasası
Kanununda Yapılan Değişiklikler
Madde 14–20-
(20.2.2001 tarihli ve 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile ilgili olup
yerine işlenmiştir.)
EK MADDE 1.–
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, bu Kanunun uygulanması ile birlikte, Doğal
Gaz Piyasası Kanununu da uygulamakla yetkili ve sorumludur. Doğal gaz sektörü
ile elektrik enerjisi sektörünün birbirinden farklı piyasalar olması nedeniyle
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu piyasalarla ilgili görev, yetki ve
düzenlemeleri ayrı ayrı ve kendi kanunlarına göre yürütür.
EK MADDE 2.–
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı,
depolanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlerine ilişkin tüm gerçek ve
tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini tanımlayan lisans ve sertifikaların
verilmesinden, piyasa ve sistem işleyişinin incelenmesinden, dağıtım ve müşteri
hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve
uygulattırılmasından, denetlenmesinden, maliyeti yansıtan fiyatların
incelenmesinden ve piyasada Doğal Gaz Piyasası Kanununa uygun şekilde
davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumludur.
Doğal Gaz Piyasası
Kanununun yürütülmesinde, gerçek ve tüzel kişilerin Kurumdan alacakları lisans
veya sertifika kapsamında yapacağı faaliyetlerin denetimi, gözetimi,
yönlendirilmesi, uyulacak usul ve esaslar ile bu lisans ve sertifikaların
kapsamı, verilme kriterleri, süreleri, bedellerinin tespit şekli, çevre mevzuatı
ile uyum sağlaması , sicil kayıtlarının tutulma usulü ile lisans ve sertifika
sahiplerinin hak ve yükümlülükleri ve piyasanın düzenlenmesi ile ilgili gerek
görülen diğer hususlar çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.
Kurum, Kurul
kararıyla Doğal Gaz Piyasası Kanunu hükümleri uyarınca çıkaracağı yönetmelikleri
ve uzun vadeli programları piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin ve ilgili
kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak hazırlar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Geçici Hükümler
Geçici Madde 1.–
Hazırlık dönemi, bu
Kanunun yayımı tarihinden itibaren on iki aylık süreyi ifade eder. Bakanlar
Kurulu bu süreyi bir defaya mahsus olmak üzere altı aya kadar uzatabilir.
Hazırlık dönemi
kapsamında;
Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten evvel alınmış kanuni bir hak, belge, izin veya yetkilendirmeye
müsteniden yapılmakta olan doğal gaz piyasa faaliyeti, Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren en fazla yirmidört ay daha devam edebilir. Anılan
faaliyetlerin bu süreden sonra devamı, bu Kanuna göre alınacak izne bağlıdır.
Yapılmakta olan doğal
gaz piyasa faaliyetlerinin bu Kanunun hükümleri dairesinde devamına izin
verilebilmesi için;
a) Kanunun
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yirmi ay içinde Kuruma müracaat edilmesi,
b) Doğal gaz
piyasa faaliyetinde bulunan tüzel kişinin, söz konusu faaliyeti yapmaktan men
edilmemiş olması,
şarttır.
Hazırlık dönemi
içerisinde şehirlerde doğal gaz dağıtım yetkisi alacak şirketin ihale suretiyle
seçimi, seçilen şirketin izin alınmak üzere Bakanlar Kuruluna sunulması, izin
verme sözleşmesinin Bakanlık ile imzalanma prosedürü ve benzer işlemler Bakanlık
tarafından hazırlanacak tebliğe göre yapılır. Bakanlık bu konuda BOTAŞ Genel
Müdürlüğünü söz konusu işlerin yürütülmesi için görevlendirir. Bakanlık ile izin
verilen şirket arasında imzalanacak izin verme sözleşmesi Bakanlar Kurulu onayı
ile yürürlüğe girer ve hazırlık döneminin sonunda, Kurum tarafından hazırlanacak
mevzuat hükümlerine uymadığı takdirde, Kurul sözleşmeyi mevzuata uygun hale
getirebilmek için gerekli değişikliği yaparak dağıtım lisansına dönüştürür. İzin
verme sözleşmesi imzalayan dağıtım şirketi bu değişikliğe itiraz edemez.
Hazırlık dönemi
sonuna kadar doğal gaz piyasa faaliyetleri yapmak isteyen hiç bir şirkete bu
Kanuna göre lisans veya sertifika verilmez.
Bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten itibaren, hazırlık dönemi içerisinde Kanunun uygulanmasına
yönelik uyuşmazlıkların hallinde veya tereddütlerin giderilmesinde Bakanlık
yetkili ve görevlidir.
Geçici Madde 2.–
BOTAŞ, bu Kanunun yayımlandığı tarihten sonra ithalatı ulusal tüketimin yüzde
yirmisi oranına düşünceye kadar yeni doğal gaz alım sözleşmesi yapamaz. Hazırlık
döneminden sonra başlamak üzere her yıl en geç 2009 yılına kadar toplam yıllık
ithalat miktarını yıllık ulusal tüketiminin yüzde yirmisine düşürünceye kadar,
mevcut doğal gaz alım veya satış sözleşmelerinin kısmi veya bütün olarak tüm hak
ve yükümlülükleri ile birlikte devredilmesi için istekli olan diğer ithalat
lisans yeterlik sahibi şirketlerin katılacağı devir için BOTAŞ tarafından ihale
yapılır. İhaleyi kazanan tüzel kişiye, söz konusu devir için BOTAŞ'ca muvafakat
verilir. İlgili tüzel kişi sözleşmenin satıcı tarafı ile devredilecek miktar
için, yeni sözleşme yapmasından sonra devir yürürlüğe girer. Ancak ihaleyi
kazanan tüzel kişinin satıcı taraf ile sözleşme yapamaması halinde, ithalatçı
şirketin BOTAŞ'ın tüm yurt dışı mükellefiyetini yerine getirmeyi kabul etmesi ve
ikili anlaşmalarla belirlenen doğal gaz alım fiyatının altında olmamak şartıyla,
satış yoluyla devir gerçekleşebilir. Hazine garantili sözleşmesi bulunan Yap
İşlet ve Yap İşlet Devret santralleri, Hazine Müsteşarlığına başvurarak ilgili
Hazine garantilerinden feragat etmek koşuluyla, doğal gaz alımlarını piyasa
koşulları içinde basiretli bir işletmeci gibi davranarak en ekonomik kaynaktan
yaptıklarını Kurula ispat etmek ve doğal gaz satın alma maliyetindeki düşüşü,
elektriğin satış fiyatında bir azalma sağlayacak şekilde yansıtmak
zorundadırlar.
BOTAŞ tarafından her
takvim yılında devredilen miktarlar, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte alım
taahhüdünde bulunulan toplam doğal gaz miktarının yüzde onundan daha az olamaz.
Ayrıca, BOTAŞ'ın
mevcut sözleşmelerinin var olduğu ülkeler dışındaki ülkelerden yapılacak ithalat
için yapılacak müracaatlarda Kurul, piyasada rekabet ortamının oluşturulması,
mevcut sözleşmelerden doğan yükümlülükleri ve ihracat bağlantılarını dikkate
alarak belirleyeceği usul ve esaslar dahilinde müracaatları değerlendirerek
ithalata müsaade edebilir. Ancak, BOTAŞ'ın mevcut sözleşmelerinin var olduğu
ülkeler ile bu sözleşme süreleri sona erinceye kadar bu ülkeler ile hiç bir
ithalatçı şirket tarafından yeni gaz alım sözleşmeleri yapılamaz. Söz konusu
mevcut sözleşmelerin sona erdiği tarihten itibaren aynı miktarlar için yeni
ithalat sözleşmeleri yapılabilir. Ancak, ihraç amaçlı veya Kurumca tespit
edilecek yurt içi doğal gaz arz açığının olması durumunda söz konusu ülkelerle
yeni gaz alım bağlantıları yapılabilir.
Bu Kanun hükümlerine
göre, dağıtım faaliyeti hariç, BOTAŞ'ın dikey bütünleşmiş tüzel kişiliği 2009
yılına kadar devam eder. Bu tarihten sonra BOTAŞ yatay bütünleşmiş tüzel
kişiliğe uygun olarak yeniden yapılandırılır. Yeniden yapılandırılma sonucu
meydana gelecek yeni tüzel kişilerden, sadece gaz alım ve satım sözleşmelerine
sahip olan ve ithalat faaliyeti yapacak olan şirket, BOTAŞ'ı temsil eder ve
BOTAŞ adı ile anılır. Yeniden yapılandırılma sonucu ortaya çıkan bu şirketlerden
iletim faaliyeti yapan şirket hariç, diğerleri iki yıl içinde özelleştirilir.
BOTAŞ'ın iletim,
depolama, satış, ithalat faaliyetlerine ilişkin muhasebe ayrışımı, hazırlık
dönemi sonundan itibaren oniki ay içerisinde gerçekleştirilir.
BOTAŞ'ın Hazine
garantili yükümlülükleri saklıdır.
Geçici Madde 3.–
Şehir içi dağıtım faaliyetlerinde geçiş süreci aşağıdaki gibi yapılır:
a) Bakanlık,
bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakiben iki ay içerisinde BOTAŞ'ın
mülkiyetinde ve işletiminde bulunan Eskişehir ve Bursa şehir içi dağıtım
işletmeleri ve varlıklarının özelleştirilmesi için Özelleştirme İdaresi
Başkanlığına bildirir. Özelleştirme işlemleri, hazırlık döneminden sonra en geç
altı aylık bir süre içerisinde, Kurum tarafından belirlenecek usul ve esaslar
dikkate alınarak ve 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme
Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun hükümleri dairesinde Özelleştirme İdaresi
Başkanlığı tarafından gerçekleştirilir. İlgili şehirlerdeki işletmelerin
Özelleştirme İdaresince tüzel kişilere devredilmesi ve dağıtım faaliyetine
başlayabilmesi için, bu Kanunun 4 üncü maddesinin (g) bendinde belirtilen
Belediyeye karşı olan yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve Kuruldan şehir içi
dağıtım lisansı alınması zorunludur.
b) Mülkiyeti,
işletmesi ve doğal gaz ticaret hakkı belediye veya belediye şirketine ait olan
mevcut şehir içi doğal gaz dağıtım tüzel kişileri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği
tarihten itibaren üç yıl içinde maliki oldukları ve işlettikleri şehir içi doğal
gaz dağıtım şebeke ve lisanslarını mevcut Hazine garantili ve devirli borçlarını
erken itfa ve bu borçların üstlenilmesi neticesinde doğan Hazineye ait olan
borçlarının ödenmesinde kullanılması kaydıyla dış kredi borçlarının geri ödeme
takvimine bağlı olmaksızın veya Hazine garantili ve devirli dış borçlarının en
son anapara ödeme tarihinden itibaren üç yıl içerisinde kamu hisselerini yüzde
yirmi veya altına düşürecek şekilde devrederek yeniden yapılanacaklardır.
c) Belediye
veya belediyeye ait şirketler tarafından halihazırda yapılmakta olan dağıtım
faaliyeti Kurulla, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yirmidört ay
içerisinde yapılacak dağıtım lisansı hükümlerine göre yürütülecektir. Kurumun
hazırlayacağı lisans, diğer şehirlerde uygulanan tip lisanslara uygun olacaktır.
Ancak, ilgili belediye veya belediye şirketinin şehrin özelliklerine göre
lisansta yer almasında fayda veya zorunluluk görülen hususlar, Kurulca
değerlendirilerek gerektiğinde lisansta yer verilir.
d) Şehir içi
doğal gaz dağıtım şirketleri, 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren dağıtım ve satış
faaliyetleri için şirket içinde muhasebe ayrışımını yapmak zorundadır.
Geçici Madde 4.–
Bu Kanunun yürürlük tarihinden önce BOTAŞ tarafından parafe edilmiş olan Mısır
doğal gaz alım satım anlaşması, bu Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra, Kurul
tarafından yapılacak olan arz talep dengesi çalışmaları sonucunda ortaya arz
açığı çıkması durumunda, söz konusu anlaşma sonuçlandırılarak bu Kanunun
kapsamı dışında tutulur.
Yürürlük
Madde 21.–
Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 22.–
Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
